Ameriski buk
Fagus grandifolia JPG1Ms.jpg
Ameriski buk (Fagus grandifolia)
systematika
Domena Eukaryoty
Swět Rostlinstwo
  Rosidy
Eurosidy I
pórěd: (Fagales)
swójźba: Bukowe rostliny (Fagaceae)
pódswójźba: Fagoideae
rod: Buk[1][2] (Fagus)
družyna: Ameriski buk
wědomnostne mě
Fagus grandifolia
Ehrh.
Kórta
Fagus grandifolia range map.svg
Rozšyrjenje ameriskego buka
Wobźěłaś
p  d  w
Information icon.svg

Ameriski buk (Fagus grandifolia, syn. F. americana, F. ferruginea) jo bom z roda bukow (Fagus) znutśika swójźby bukowych rostlinow (Fagaceae).

Ameriski buk w nazymje
Habitus w zymje

WopisWobdźěłać

Ameriski buk jo w lěśu zeleny bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 20 - 30 m a ma gładku, slobrošeru škóru.

ŁopjenaWobdźěłać

Schódnje zarědowane jadnore listowe łopjena su jajowate abo wušćurnje jajowate ze zubatej kšomu. Jich dłujkosć wucynje 60-120 mm, šyrokosć 25-75 mm, dłujkosć wogonka 4-12 mm. Górny bok jo błyšćece módrozeleny, dolny bok pitśku swětlejšy.

List se wubarwi w nazymje do złotožołtych až kóžobrunych nuansow a se pótom wótchytujo.

KwiśonkiWobdźěłać

Ameriski buk jo jadnodomny kuždy za se rodny (monözisch), toś twóri žeńske ale teke muske kwiśonki na tej samskej rostlinje. Toś te se w rozdźělnych, skerje njenadpadnych kwiśonkowych stołkach z łopjenami na młodych wurostach jawje, muske kwiśonki w gustych, wisecych promjenjach, žeńske kwiśonki zrownane w 4-zapadakowej wobalce, kótaraž se z wodrjewjenym płodowym gjarnyškom (Cupula) nastanjo.

Cas kwiśenja jo wót apryla až do junija.

Woprošenje se powšyknje pśez wětš pśewjaźo (anemofilija).

PłodyWobdźěłać

Ako płody se něźi 2 cm dłujke wórjechy twórje, bukowicki. Toś te zdrjaju w septembrje až oktobrje. Sejźe zwětšego pó dwěma w płodowym gjarnyšku gromaźe, pśez což typiske tśigranjata forma nastanjo.

Wórjechy se wót zwěrjetow rozšyrjaju (coochorija).

RozšyrjenjeWobdźěłać

Rosćo we pódzajtšnej pódpołnocnej Americe wót Kanady w pódpołnocu až ke górskim rowninam Mexika w pódpołdnju, w gustych lěsach abo ako měšany lěs wót płonego kraja až na něźi 1000 m wusoku.

Zwenka jogo domacnych stronow rozšyrjenja se ameriske buki jano rědko kultiwěruju.

WužywanjeWobdźěłać

Ako parkowy bom se ameriski buk skerjej rědko wusajźujo. Pśi góźbje se ako bonsaj sajźijo.

Ćežke, twarde drjewo se w parketowem a meblowem twarjenju, za kontainery, drjewowe přimadła a wšelake pśedmjaty k wužywanju wužywa.

Wobrazowa galerijaWobdźěłać

NožkiWobdźěłać

  1. Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 84
  2. W internetowem słowniku: Buche

LiteraturaWobdźěłać

ŽrědłaWobdźěłać

Eksterne wótkazeWobdźěłać