Pódobny lema Toś ten nastawk z temu stat jo pó lema na drugi nastawk pódobny. Drugi lema Irska (kupa) ma temu kupa.

Irska (irske mě jo Éire, engelske mě Ireland, łatyńske mě Hibernia) jo kraj na kupje Irska w pódpołnocnem Atlantiskem oceanje. Oficialne mě jo Republika Irska, ir: Poblacht na hÉireann; eng: Republic of Ireland. Stolica a nejwětše město Irskeje jo Dublin. W Irskej stej iršćina a engelšćina oficielnej rěcy, ale prědna rěc wobydlarjow jo engelšćina. Oficielne institucije, wěsći, dokumenty, tofle w městach a awtobusach, na lětanišću a drogach su dwójorěcne. Premierminister Irskeje pomjenijo se Taoiseach. Dwójokomorowy parlament Irskeje jo Oireachtas Eirann - sejmoju se groni Dáil Eirann a senatoju se groni Seanad Eirann.

Republika Irska
Coat of arms of Ireland.svg Flag of Ireland.svg
geografiske połoženje:

LocationIrelandInEurope.png

wuzwólone gronko:

-

zakładne daty:
mě swójske Poblacht na hÉireann
Republic of Ireland
stolica Dublin (Baile Átha Cliath)
płoń 70 273
wobydlarstwo 4 234 925 (2006)
gustosć zasedlenja 57
głowny reprezentant stata: prezident Michael D. Higgins
šef kněžarstwa: Taoiseach Leo Varadkar
pjenjeze: euro
oficielna rěc: irska a engelska
narodna hymna: Amhrán na bhFiann
casowa cona: UTC+0
znamje za wósobowe awta: IRL
internetowa domena: .ie
telefonowe pśedwólenje: +353
kórta:
Ei-map.png
Wobźěłaś
p  d  w
Information icon.svg

Éire jo pomjenjona pó keltiskej bogowce Éiru, irskej maśeri zemje. Symbole Irskeje su kwiśinowe łopjeno Shamrock, keltiska harfa a zelena barwa.

GeografijaWobdźěłać

Republika Irska lažy na wětšem źělu kupy Irska a pór mjeńšych kupach na pódwjacor wót europskego kontinenta. Republika Irska granicujo z Wjelikeju Britaniskeju (Pódpołnocna Irska). Nejwuše městno jo Carrantuohill (1.041 m nad normalneju nulu), a nejniše jo Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).

MěstaWobdźěłać

Nejwětše města su:

  • Dublin (Baile Átha Cliath) - 495 781 wobydlarjow
  • Cork (Corcaigh) - 123 062 wobydlarjow
  • Galway (Gaillimh) - 65 832 wobydlarjow
  • Limerick (Luimneach) - 54 023 wobydlarjow
  • Waterford (Port Láirge) - 44 594 wobydlarjow

StawiznyWobdźěłać

Ludy jo bydlili na Irskeju kupu wót 10.500 lět. Irska jo była keltiska wót casu antiku, a jo měła staro-keltiske mě Īweriū, staro-grichiske Iérnē. Irska jo stała se kśesćijańska wót 5. stolěśa, a mnichy jo spisali keltiske stawizny, nałogi, mitologija a keltiski folklora. Wót 9. do 13 stolěśa w Irskej jo byli teke normańske Wikingi zrazom z irskimi kralami. W 14. stolěśu była how engelska inwazija na Irskeju. Irska jo była pód engelskem kněstwom wót lěta 1542 do 1922. Engelska okupacija jo był špatny cas dla Irskeju a irskich katolikow. Pśez Englandarjow how wót 1845 do 1849 jo był wjeliki głod, irska r: an Gorta Mór, engelska r: "The Great Famine". Z 8 milionow irskich wobydlarjow, 1,9-2 miliony irskich luźi jo wumrěło z głoda a chórosćow, a 2 miliony luźi jo pśiśěgnuło, nejwěcej do ZSA. Prezident ZSA John F. Kennedy jo był z irskeju familiji takich emigrantow.

W lěśe 1916 irske republikanarje jo rebelěrowali z Jatšownym zběžkom pśeśiwo Englandarjam. 1919 był jo irski sejm wót irskich zapósłańcow załožony. Slědowałej stej Irska wójna wó njewótwisnosći a wobydlarska wójna. Wót 1922 jo był how lichotny stat Irska, a wót lěta 1937 jo how republika Irska. Wót casa irskeju njewótwisnosći w 1922, jano Pódpołnocna Irska jo hyšći źěłom Zjadnośonego kralojstwa.

Wót 1 wezymskego 1973 jo Irska w Europskej uniji.

WósobinyWobdźěłać

  • Gráinne O'Malley, Granuaile (1530 – 1603) - politikaŕka, mórska piratka
  • Jonathan Swift (1667-1745) - spisowaśel, satirikaŕ, awtor Drogowanja Guliwera
  • Robert Boyle (1627–1691) – fyzikaŕ, awtor pšawa Boyla
  • Ellen Hutchins (1785–1815) - botanikaŕka
  • Francis Beaufort (1774–1857) – geograf, hydrograf, awtor skali Beauforta
  • George Boole (1815–1864) – matematikaŕ, logikaŕ, awtor Boolea algebry
  • Sheridan le Fanu (1814-1873) - spisowaśel, awtor Carmilla
  • Bram Stoker (1847-1912) - spisowaśel, awtor Dracula
  • Oscar Wilde (1854-1900) - spisowaśel, satirikaŕ, dramatikaŕ, awtor Portret Doriana Gray a dr.
  • Lady Augusta Gregory - dramatikaŕka, jo sobuzałožyła żiwadło Abbey Theatre
  • William Butler Yeats (1865–1939) - basnik, dramatikaŕ, nosaŕ Nobelowego myta
  • George Bernard Shaw (1856-1950) - dramatikaŕ, politikaŕ, satirikaŕ, nosaŕ Nobelowego myta
  • James Joyce (1882-1941) - awtor, basnik, awtor Ulysses
  • C. S. Lewis – awtor Chroniki z Narni
  • Ernest Walton (1903–1995) – atomowy fyzikaŕ, nosaŕ Nobelowego myta
  • Samuel Beckett (1906-1989) - basnik, spisowaśel, nosaŕ Nobelowego myta
  • Seamus Heaney - basnik, spisowaśel, nosaŕ Nobelowego myta
  • Maeve Binchy - spisowaśelka
  • Bob Geldof - spiwaŕ, organizator Live Aid
  • Patrick Pearse, James Connolly a wójwodka Constance Markievicz - republikanarje, politikarje a wjednice Jatšownego zběžka
  • Éamon de Valera - republikanaŕ, politikaŕ, prědny prezident Irskeju Republiki
  • Moya Doherty - producentka, jo sobuzałožyła Riverdance
  • Tony Ryan - wobchodnik, jo sobuzałožył Ryan Air
  • Rosanna Davison – Miss World 2003
  • John Jameson (1740–1823) - gótowaŕ whisky Jameson
  • Arthur Guinness - piwowaŕ piwa Guinness
  • Graham Norton - prezentaŕ talkshow w TV a radio, prezentaŕ ESC w BBC, komikaŕ

Spiwarje a bandyWobdźěłać

ŻiwadłowniceWobdźěłać


Pśedłoga:Europa